Quantum en politiek

Ik las niet zo lang gelden iets over quantumtechnologie en dat Nederlandse bedrijven en instellingen daarin zo'n belangrijke rol spelen. (https://hollandhightech.nl/nieuws-agenda/nieuws/nederland-is-wereldwijd-nummer-2-in-quantumwetenschap). In dat artikeltje wordt gesproken over de rol van bedrijven en de overheid en natuurlijk over de concurrentie vanuit de VS en China. Dat ook Europa nog meedoet komt ook nog aan de orde. En dat laatste brengt mij dan op een vaak genoemd document met de titel "The future of European competitiveness – A competitiveness strategy for Europe" een uitgebreid document over de concurrentiekracht van de EU van Draghi (sept. 2024). Deze Italiaanse econoom schreef dit rapport op verzoek van commissievoorzitter Von der Leyen.

Op het punt van 'innovatief' en 'voor de troepen uitlopen' lijkt Nederland het dus goed te doen, in quantumzaken dan. Maar ik vroeg mij af hoe de Nederlandse politiek nu eigenlijk tegen dat rapport aankijkt? En er blijkt een reactie (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/10/04/kabinetsreactie-draghi-rapport) te zijn van het Nederlandse kabinet, niet lang verschenen na de publicatie van Draghi's rapport. 

En vooruit dan maar laat ik die reactie eens leggen op het rapport, gebruik makend van de AI-Assistent in de browser van Perplexity, Comet. De respons is wat mij betreft verontrustend:

prompt: is de kabinetsreactie op https://open.overheid.nl/documenten/a01bb73b-d804-41f2-afad-c928ff330f04/file een adequate reactie op (https://commission.europa.eu/document/download/97e481fd-2dc3-412d-be4c-f152a8232961_en) ?

antwoord: 

Nee, de kabinetsreactie is inhoudelijk selectief en slechts gedeeltelijk adequaat ten opzichte van de breedte en scherpte van Draghi’s analyse en aanbevelingen.

Omvang en focus van de kabinetsreactie

De kabinetsreactie “op hoofdlijnen” erkent vooral de probleemanalyse van Draghi (lage productiviteitsgroei, noodzaak versterking interne markt, kapitaalmarktunie, investeringsopgave) en sluit daar verbaal bij aan, maar gaat expliciet niet in op de circa 180 concrete aanbevelingen.  Daarmee ontbreekt een systematische doorvertaling naar Nederlandse keuzes per hoofdthema van het rapport (innovatiekloof, decarbonisatie/energie, veiligheid/strategische autonomie, governance en financiering).

Belangrijke punten waar de reactie achterblijft

- Draghi legt veel nadruk op noodzaak van grootschalige gezamenlijke financiering en mogelijke gezamenlijke Europese schulduitgifte voor Europese publieke goederen (innovatie, defensie, grensoverschrijdende energie-infrastructuur); het kabinet herhaalt juist zijn principiële afwijzing van nieuwe vormen van gemeenschappelijke schulden en neemt op dit kernpunt afstand.

- Waar Draghi pleit voor een veel krachtiger geïntegreerde industriële en buitenlandse economische strategie (“foreign economic policy” en statecraft), blijft de kabinetsreactie bij vrij algemene steun voor open handel, gelijk speelveld en versterking interne markt, zonder een vergelijkbaar geïntegreerd instrumentarium of prioriteitenlijst te schetsen.

Latere aanvullende reactie

De aanvullende kabinetsappreciatie werkt de Nederlandse positie uit op geopolitieke analyse, economisch buitenlandbeleid en institutionele hervormingen, maar ook daar blijft de lijn: omarming van veel analyse, terughoudendheid bij de meest vergaande integratie- en financieringsvoorstellen van Draghi.  Hierdoor is de reactie politiek consistent, maar niet volledig “adequaat” in de zin van: alle centrale voorstellen inhoudelijk wegen, keuzes expliciteren en alternatieven op vergelijkbaar ambitieniveau uitwerken.

De reactie van het Kabinet mag dan niet adequaat zijn geweest (of is er sprake van hallucinatie?), het heeft kennelijk geen gevolgen voor de positie van Nederland op het gebied van de quantum ontwikkelingen. 

En dan een andere vraag. Hoe gaan overheden nu en in ieder geval later, om met het op deze manier onder de loep genomen worden? Tienduizenden burgers in dit land gaan straks -of doen dat misschien nu al- iedere uiting van overheidswege wegen en meten. En daar zullen ongetwijfeld moeilijke kwesties uit naar voren komen.